Is de schermdominee de toekomst voor de kerk?

De eerste keer dat ik een dominee op een scherm zag, was bij een bezoek aan een megakerk in het buitenland. Wilde je een plek in de hoofdzaal, dan moest je aardig vroeg in de rij gaan staan. Als je daar de tijd niet voor had, belandde je in een bijzaaltje. Daar op een groot scherm, kon je de dienst live volgen.

Een ander soort verbondenheid

Het was een raar gevoel voor iemand die het niet gewend was. Het is veel moeilijker om je deel te voelen van wat er gebeurd als je met zijn allen naar een scherm zit te staren. Een dienst is toch een soort samenspel van wat er vooraan op het podium of de preekstoel en elders in de kerkzaal gebeurt. Maar in zo’n bijzaaltje doe je er niet meer toe. Je kunt op je kop gaan staan, door de preek heen praten, weglopen of juist heel hard en enthousiast meezingen en dansen, maar het zal geen enkele invloed hebben op wat er op het scherm gebeurd. Er wordt maar in een richting gecommuniceerd.

Een dienst is een samenspel van wat er vooraan op het podium en in de kerkzaal gebeurt

Inmiddels hebben we door Corona allemaal veel meer ervaring gekregen met digitale diensten. En ik verwacht niet dat die schermdiensten snel zullen verdwijnen. De kerk waar ik heenga, kan op het moment maar een beperkt aantal mensen ontvangen. Diensten worden dus ook gelivestreamd en daarna op Youtube gezet. Dit blijkt in een enorme behoefte te voorzien van mensen die door ziekte of handicap niet naar de kerk konden komen. Zij waren aangewezen op pastorale bezoekjes. Nu kunnen ze diensten live zien en meedoen met het digitaal koffie drinken achteraf. En mensen die wel geïnteresseerd in de kerk zijn maar de stap naar binnen te groot vinden, kijken de diensten op Youtube. Zo hebben de tijdelijke sluitingen van kerken ook goede dingen voortgebracht.

Efficient onderwijs

Maar nu bijna elke kerk, hoe klein ook, de basistechnologie in huis heeft voor digitale diensten zijn er ook andere toepassingen denkbaar. En het is de vraag of die allemaal even wenselijk zijn. Het is bijvoorbeeld geen grote stap meer om een digitale dominee te overwegen. Veel krimpende kerken hebben immers moeite met het betalen van een eigen dominee? En gemeenten die vacant zijn vinden het vaak lastig om voor elke week een spreker te krijgen. Wat als de dominee onverwacht afwezig is door ziekte? Dan hoeft er geen preek voorgelezen te worden. We kunnen dan gewoon inhaken op de livestream van een zustergemeente. Laat een scherm zakken voor de preekstoel en het is net echt. De voorganger kan beide gemeenten persoonlijk aanspreken.

Het is geen grote stap meer om een digitale dominee te overwegen

Je kunt zelfs overwegen om het idee van een eigen predikant helemaal af te schaffen, en om bijvoorbeeld alleen iemand in dienst te nemen voor pastoraat. Als je een handjevol topsprekers hebt in je denominatie, dan kun je die overal laten preken via een livestream. Hun bediening wordt daarmee een stuk effectiever, en kerken besparen op een voorgangersalaris. Daarmee ga je efficiënt om met de gaven van de goede predikers, die bovendien niet altijd even pastoraal ingesteld zijn.

Het is nog niet zover, maar ik denk dat het niet lang duurt voordat deze discussies volop gevoerd gaan worden. Efficiëntie staat in onze cultuur hoog in het vaandel en het kan kerken die het financieel niet redden een manier geven om door te gaan met elkaar. Het past ook bij de tijdsgeest, want waarom zouden we naar middelmatige predikers luisteren als we ook theologisch doorwrochte en/of aangrijpende en inspirerende preken kunnen beluisteren van de kopstukken in onze denominatie?

Onderwijs op afstand als oplossing

Persoonlijk kan ik me inderdaad situaties voorstellen waarbij een dominee op een scherm geen slecht idee is. Onderwijs op afstand is in elk geval niet direct onbijbels, want al hadden ze geen livestreams in de tijd van de eerste gemeenten, de apostelen namen een centrale plaats in in het onderwijs. Waar ze niet zelf aanwezig konden zijn, stuurden ze brieven, die in alle gemeenten in een bepaalde streek moesten worden voorgelezen. Dit ‘onderwijs op afstand’ werd later de canon van het Nieuwe Testament.

Ik ken ook situaties waar kleine huiskerken in afgelegen plaatsen bijeen komen en een prediker belt een gemeentelid op. De telefoon wordt midden in de king gelegd en zo wordt live onderwijs gegeven en kunnen gemeenteleden ook vragen stellen. Het is een zegen dat dit kan.

De telefoon wordt midden in de kring gelegd en zo wordt live onderwijs gegeven

Een andere goede toepassing is voor kleine plattelandsgemeenten die een predikant moeten delen met een of twee andere kerkjes. De predikant kan dan om de beurt in elke kerk lijfelijk aanwezig zijn en de andere kerkjes in het verband kunnen volgen per live stream. Op die manier kan toch in ieder dorp een christelijke gemeenschap blijven bestaan, die de mensen om haar heen kan dienen.  

Professionalisering en afstand

Kortom, er zijn goede manieren om de technologie in te zetten om de christelijke gemeenschap te ondersteunen waar regulier onderwijs moeilijk is. Ik zou er echter zeer voor waken om het christelijk onderwijs in gemeenten te professionaliseren tot het punt waar we alleen nog luisteren naar de beste sprekers. En daar zijn een aantal goede redenen voor te noemen.

In de eerste plaats is daar het Bijbelse gegeven dat de Heilige Geest wordt uitgestort op alle gelovigen (Handelingen 2:17, 18). Jongen en ouden, mannen en vrouwen, opgeleiden en eenvoudigen. Allemaal hebben ze iets toe te voegen aan de opbouw van de gemeente. Jezus zelf zegt dat wat God voor wijzen en verstandigen verborgen heeft gehouden, hij aan de kinderen heeft geopenbaard. En hoewel er gesproken wordt over hen die een gave of een taak hebben om de gemeente te onderwijzen, wordt de gemeente ook opgeroepen om elkaar te onderwijzen. In Kolossenzen 3:16 staat: ‘Laat het woord van Christus in rijke mate in u wonen, in alle wijsheid; onderwijs elkaar en wijs elkaar terecht’. Er is dus de verwachting dat elk gemeentelid groeit in kennis en begrip van Gods woord tot het punt waarop ze anderen kunnen onderwijzen. Dit hoeft niet op formele wijze te zijn, maar het is wel een indicatie dat onderwijs binnen de gemeente moet functioneren en niet volledig uitbesteedt moet worden aan een externe professional.

Een ander bezwaar is dat iemand op een scherm die de gemeente vaak niet persoonlijk kent en daardoor niet weet wat er speelt en wat de gemeente nodig heeft. Een betrokken dominee of voorganger kan onderwijs geven dat betrekking heeft op de actuele situatie van de gemeente. Je ziet ook dat het onderwijs in de brieven van de apostelen vaak hele specifieke zaken aankaart die in bepaalde gemeenten speelden. Kortom, er moet een balans zijn van ‘algemeen’ Bijbels onderwijs en onderwijs dat specifiek is toegepast op de hoorders.

Ontwikkeling van gemeenteleden

In situaties waarin een groep gelovigen gebruik wil maken van een schermdominee, zijn er verschillende manieren om de nadelen zoveel mogelijk te omzeilen. Vermijd bijvoorbeeld vooraf opgenomen boodschappen en ga zo veel mogelijk voor live, streef waar mogelijk digitaal tweerichtingsverkeer na, of maak informele, digitale ontmoetingsmomenten met de spreker mogelijk voor of na de diensten.

Een meer Bijbelse oplossing is de geestelijke vorming van de gemeenteleden zelf

Vooraf opgenomen video’s kunnen een plek hebben in een gemeentesamenkomst, maar laat er in elk geval live gebeden worden met elkaar. Meebidden met een gebed dat vooraf opgenomen is, voelt onnatuurlijk, omdat degene die het uitspreekt alweer wat anders aan het doen is. Zelfs als er geen voorganger aanwezig is, kan er toch in elke gemeente wel iemand voorgaan in gebed.

En dat brengt ons weer terug bij het nadeel van professionalisering van onderwijs in de gemeente. De gemeente moet niet afhankelijk worden van digitale input van buitenaf. Een meer Bijbelse reactie op een tekort aan voorgangers, of aan middelen om voorgangers te betalen, is de geestelijke en theologische vorming van de gemeenteleden zelf. Zo kunnen zij elkaar opbouwen en onderwijzen, zonder tussenkomst van een scherm. Een schermdominee kan dan een goede aanvulling zijn.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: